Ciąża

Wiela par stara się o dziecko długimi latami przeliczając dni płodne, czy też stosując kalendarz dni płodnych. Często sposoby te nie przynoszą oczekiwanego efektu i na próżno wypatrują jakichkolwiek objawów ciąży. Na nic staje się także kalkulator ciąży, a o wyprawce dla noworodka mogą tylko pomarzyć.
Inne pary mając świadomość olbrzymiej wagi konieczności wyrównania wszelkich niedoborów mikro i makro elementów oraz witamin szuka fachowej wiedzy w Internecie. Często trafiają na właściwe źródła, które jednak często nie dają właściwego wsparcia w konkretnych rozwiązaniach.
Niniejszy artykuł przychodzi z pomocą jednej i drugiej grupie par, którym zależy na zdrowiu matki oraz dziecka w fazie prenatalnej a także po urodzeniu.

test ciążowy

Znaczenie odpowiedniej suplementacji w okresie planowania dziecka, ciąży oraz karmienia piersią

Odżywianie przyszłej mamy a rozwój dziecka

Już w latach 30. XX wieku prof. farmakologii Edward Mellanby w swojej pracy zwrócił uwagę na istotny wpływ odżywiania przyszłej mamy na rozwój jej dziecka.
W wyniku kolejnych obserwacji i badań naukowcy stwierdzili, że dieta kobiety w ciąży jest jednym z czynników wpływających na warunki panujące w jej brzuchu, czyli środowisko rozwijającego się dziecka.
W przypadku, gdy są one niekorzystne i długotrwające w organizmie dziecka zachodzą zmiany, które mogą objawiać się w jego późniejszym życiu w postaci różnych schorzeń (np. cukrzyca, choroby serca i choroby psychiczne).

Proces, w którym w „odpowiedzi” na niekorzystne warunki w brzuchu mamy następują zmiany w tkankach rozwijającego się dziecka nazwano „programowaniem wewnątrzmacicznym
[13].

 

To, jak odżywia się przyszła mama ma więc istotne znaczenie dla rozwoju jej dziecka. Już w okresie starania się o dziecko powinna ona zadbać przede wszystkim o zbilansowaną dietę.
Eksperci zwracają jednak uwagę, że wysokie stężenia progesteronu oraz idące za tym zmiany zachodzące w organizmie kobiety w ciąży powodują ograniczenie przyswajalności wielu składników diety. Dodatkowo intensywny rozwój dziecka znacząco zwiększa zapotrzebowanie na niektóre z nich [5]. Dlatego zbilansowaną dietę należy uzupełnić odpowiednią suplementacją, a następnie kontynuować takie połączenie do zakończenia karmienia piersią.

 

Co suplementować w okresie starania się o dziecko, ciąży i karmienia piersią?

Do jednych z najważniejszych składników należy kwas foliowy, wit. D3, jod, żelazo oraz kwasy omega-3. Warto zwrócić uwagę, że w czasie ciąży i karmienia piersią wyraźnie wzrasta zapotrzebowanie również na inne witaminy i mikroelementy. Organizm przyszłej mamy musi zaspokoić aktualne potrzeby żywieniowe zarówno jej jak i intensywnie rozwijającego się dziecka.

KWAS FOLIOWY

Kwas foliowy to jeden z ważniejszych związków dla rozwijającego się w brzuchu dziecka. Niedobór tego składnika u mamy jest jedną z przyczyn rozwoju m.in. wad układu nerwowego dziecka. Specjaliści wskazują, że jest również istotny m.in. dla prawidłowego czasu trwania ciąży i masy urodzeniowej dziecka [1, 4, 5, 10, 11].

Kwas foliowy jest niezbędny również dla zdrowia mamy. Wspiera metabolizm homocysteiny, prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego oraz produkcję krwi. O jego suplementacji muszą pamiętać mamy karmiące.
Z badań wynika, że odpowiedni poziom kwasu foliowego w mleku mamy jest utrzymywany kosztem rezerw jej organizmu i już po 4 miesiącach niedostarczania go z zewnątrz zasoby kwasu foliowego w organizmie wyczerpują się [5, 8].

 

ZALECANE SPOŻYCIE KWASU FOLIOWEGO

Optymalną dawkę kwasu foliowego należy dobrać z lekarzem ginekologiem. Zalecane dawki uzależnione są od ryzyka wystąpienia wad płodu [19].

Kobiety z grupy niskiego ryzyka
(bez obciążeń wadami płodu w wywiadzie)
400 μg / doba (12 tyg. przed planowaną ciążą – ciąża – karmienie piersią)
Kobiety z grupy średniego ryzyka

(m.in. przyjmowanie niektórych leków, problemy z wydolnością nerek oraz układu pokarmowego, występowanie wad płodu w wywiadzie lub najbliższej rodzinie, otyłość, palenie papierosów i picie alkoholu, obniżona aktywność MTHFR)

800 μg / doba,
w tym aktywne foliany + wit. B12 (12 tyg. przed planowaną ciążą – ciąża – karmienie piersią)
Kobiety z grupy wysokiego ryzyka

(występowanie wad cewy nerwowej u matki, ojca lub ich potomstwa)

5 mg/doba, w tym aktywne foliany + wit. B12 (12 tyg. przed planowaną ciążą oraz I trymestr ciąży), 800 μg /doba (II i III trymestr oraz laktacja)

 

AKTYWNA FORMA KWASU FOLIOWEGO

Aby kwas foliowy mógł być wykorzystywany przez organizm, po spożyciu musi zostać przekształcony w biologicznie aktywną postać 5-MTHF. Przekształcenie to odbywa się na drodze wielu procesów, przy czym finalny etap wiąże się z udziałem enzymu reduktazy (MTHFR) [9]. Według danych problem obniżonej aktywności tego enzymu dotyczy nawet 40% populacji europejskiej [2, 3, 5]. W konsekwencji organizm nie przekształca kwasu foliowego w prawidłowy sposób, a zatem suplementacja kwasem foliowym może być niewystarczająca. W takiej sytuacji warto uzupełnić suplementację o biologicznie aktywną formę kwasu foliowego. Aktywna forma nie musi ulegać wspomnianym przekształceniom, a tym samym może być wykorzystywana od razu przez organizm.
Warto pamiętać, że oprócz kwasu foliowego przekształcenia do formy aktywnej wymaga również m.in. wit. B12 (przekształcenie do metylokobalaminy) oraz wit. B6 (do 5’-fosforanu pirydoksalu).

ciąża

DHA / EPA

DHA i EPA to kolejne ważne składniki wpływające na rozwój dziecka i zdrowie mamy.
DHA jest niezbędny do prawidłowego rozwoju, a następnie funkcjonowania mózgu i widzenia. Stanowi 96% wszystkich tłuszczów omega-3 znajdujących się w mózgu oraz 93% tłuszczów omega-3 w siatkówce oka [6]. EPA stabilizuje obecność DHA w komórkach nerwowych oraz wpływa na prawidłową pracę serca. Wykazano również, że suplementacja omega-3 w okresie ciąży wpływa na odpowiedni czas jej trwania [6].

 

ŹRÓDŁA I ZALECANE SPOŻYCIE KWASÓW OMEGA-3

Naturalnymi źródłami są tłuste ryby, owoce morza, algi morskie. Według danych Polska należy do krajów o niskim spożyciu ryb [6].  Polskie Towarzystwo Pediatryczne i Towarzystwo Badań nad Miażdżycą zalecają kobietom w ciąży łączne spożycie w codziennej diecie kwasów DHA i EPA na poziomie od 1 do 1,5 g [14]. Zespół Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w przypadku niskiego spożycia ryb przez kobiety w ciąży zaleca przyjmowanie co najmniej 600 mg DHA dziennie. Jednocześnie rekomenduje kontynuację suplementacji DHA w okresie karmienia piersią, by zapewnić jego optymalne stężenie w mleku mamy [5].

Warto zwrócić uwagę na pochodzenie kwasów omega-3. Ze względu na pochłanianie przez ryby ewentualnych zanieczyszczeń zaleca się, by źródłem kwasów omega-3 były małe ryby (np. sardynki, anchovis) lub algi z rodzaju Schizochytrium (hodowane w sztucznych warunkach)[5].

 

WITAMINA D3

Witamina D3 pomaga przede wszystkim w prawidłowym wchłanianiu i wykorzystaniu wapnia. Jej odpowiedni poziom jest zatem niezbędny do prawidłowego  rozwoju układu szkieletowego dziecka.
Witamina ta jest również istotna dla zdrowia przyszłej mamy oraz mamy karmiącej.  Wpływa na prawidłowy stan jej kości, mięśni oraz układu odpornościowego.
Warto pamiętać, że dziecko jest całkowicie zależne od przezłożyskowego transportu tej witaminy, dlatego niedobory u mamy prowadzą do niedoborów u dziecka [6].

 

ŹRÓDŁA I ZALECANE SPOŻYCIE WIT. D3

Ok. 80% zapotrzebowania na wit. D3 pokrywana jest dzięki syntezie przezskórnej, która zachodzi podczas przebywania na słońcu. W okresie od kwietnia do września zaleca się co najmniej 15 minutową ekspozycję na słońce w godzinach 10-15, bez stosowania filtrów oraz przy 18% odkrytego ciała.
Ze względu na położenie geograficzne Polski odpowiednia ekspozycja na słońce jest praktycznie niemożliwa w okresie jesienno-zimowym. Należy również zwrócić uwagę, że na możliwość syntezy przezskórnej wpływa zanieczyszczenie środowiska, otyłość i wiele innych czynników [5,9].
Pozostałe 20% zapotrzebowania na wit. D3 uzupełnia odpowiednia dieta (np. jaja, ryby) [13].

Zespół Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego rekomenduje suplementację wit. D3 kobietom od momentu planowania dziecka do karmienia piersią włącznie, w dawce 2 000 IU / dobę
[5].

 

ŻELAZO

Żelazo to składnik wpływający na prawidłową produkcję krwi oraz funkcjonowanie układu odpornościowego. Zapotrzebowanie na żelazo jest większe w okresie ciąży, ponieważ zaspokojone muszą być potrzeby organizmu mamy, rozwijającego się dziecka, łożyska oraz zwiększającej się masy hemoglobiny.  U mam karmiących zwiększone zapotrzebowanie wynika z konieczności pokrycia strat żelaza z wydzielanym mlekiem [6].

Niedobory żelaza mogą powodować mniejszą tolerancję na wysiłek fizyczny oraz przyczynić się do przedwczesnego porodu. Z kolei niedobory u mamy karmiącej, a tym samym w jej mleku, mogą wpływać negatywnie na rozwój psychomotoryczny dziecka [5].

 

ŹRÓDŁA I ZALECANE SPOŻYCIE ŻELAZA

Naturalnymi źródłami żelaza są m.in. podroby (gł. wątroba i nerki), czerwone mięso, jaja. Przyswajalność żelaza z pożywienia szacuje się na ok. 10-15% i wzrasta ok. dwu-, trzykrotnie w przypadku jego niedoborów.
Żelazo z pokarmów zwierzęcych wchłania się lepiej niż z roślinnych. Przyswajalność żelaza zmniejsza obecność niektórych białek, polifenoli i fitynianów, a zwiększa obecność witaminy C [12].

Zespół Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego rekomenduje suplementację żelazem kobietom, u których istnieje ryzyko wystąpienia niedoborów tego składnika. W okresie planowania ciąży zaleca dawka wynosi minimum 18 mg, w okresie ciąży 26-27 mg, a w trakcie laktacji – 20 mg [5].
U kobiet ze stwierdzonymi dużymi niedoborami żelaza zaleca się wyższe dawki, ustalane z lekarzem ginekologiem [5].

karmienie piersią

JOD

Zapotrzebowanie na jod wzrasta w okresie ciąży ze względu na jego utratę przez nerki oraz zapotrzebowanie rozwijającego się dziecka [5]. Niedobór tego składnika u kobiety będącej w ciąży może powodować m.in. wzrost rozwoju ryzyka niedorozwoju mózgowego u dzieci oraz uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego [5].

Zespół Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego zaleca kobietom przyjmowanie 200 μg jodu na dobę od momentu planowania dziecka do karmienia piersią włącznie [5]. Warto pamiętać, by nie przekraczać zalecanej dawki, ponieważ nadmiar jodu może negatywnie wpłynąć na rozwój dziecka.

 

POZOSTAŁE WITAMINY I MINERAŁY

W okresie ciąży i karmienia piersią zwiększa się również zapotrzebowanie na inne witaminy i mikroelementy m.in. wit. A (w okresie laktacji o 85%), E, C (okresie laktacji nawet o 60%), witaminy z grupy B, biotynę, cynk (w okresie ciąży o ok. 37%, w trakcie laktacji – 50%), magnez i selen (5, 6,18].

Wspomniane składniki wpływają m.in. na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i nerwowego, stan skóry i włosów, metabolizm homocysteiny, prawidłową produkcję krwi oraz przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.

Warto pamiętać, że zmiany zachodzące w organizmie przyszłej mamy ograniczają przyswajanie wielu składników diety [5]. Na poziom witamin i mikroelementów wpływają również ewentualne wcześniejsze zaburzenia ich wchłaniania oraz wymioty. W takiej sytuacji zbilansowana dieta może być uzupełniona odpowiednią suplementacją preparatami zawierającymi witaminy i mikroelementy. Należy zwrócić uwagę, by nie przyjmować kilku takich preparatów, ponieważ nadmiar witamin i składników mineralnych może być równie niekorzystny dla zdrowia jak i ich niedobór.

 

Prosty sposób na uzupełnienie najbardziej niezbędnych składników mineralnych i witamin

Spożywając powszechnie dostępne pożywienie narażamy się na niedobory niezbędnych dla utrzymania prawidłowego zdrowia składników. Powinniśmy zwracać uwagę, by spożywane pokarmy nie zawierały w sobie pestycydów, herbicydów i innych środków ochrony roślin, a także by liczba składników mineralnych była odpowiednia. Celem ograniczenia kosztów produkcji rolnicy stosują tylko niezbędne nawozy i nie zawsze te najlepszej jakości. A przecież gdy ziemia będzie wyjałowiona w roślinie znikąd nie pojawią się takie tak ważne pierwiastki, jak bor, selen, cynk, magnez i wiele innych. Dlatego w takiej sytuacji wręcz niezbędnym staje się uzupełnienie wszelkich braków. Najprostszym i najlepszym wyborem będzie znalezienie takich suplementów diety, których skład i proporcje najbardziej odpowiadają naszym potrzebom z uwzględnieniem naszego wieku, płci, czy stanu naszego zdrowia. Kobieta, która planuje zajść w ciążę, czy też już jest w ciąży, a także mama karmiąca swoje dziecko szczególnie powinna zadbać o dostarczenie z pożywieniem niezbędnych składników i to jak najwyższej jakości. W interesie dziecka i matki wybór powinien paść na takich producentów suplementów diety, którzy z założenia dbają o to, by ich produkty były czyste – bez żadnych obciążających organizm składników tj. stearynian magnezu/sole magnezowe kwasów tłuszczowych (wypełniacz), dwutlenek tytanu, żółcień chininowa, słodziki itp. W końcu by kapsułki, w których zostały umieszczone substancje czynne były naturalnego pochodzenia, a opakowania, które z racji długotrwałej bezpośredniej bliskości z kapsułkami lub proszkiem nie emitowały substancji szkodliwych. Takie suplementy diety znajdziesz na stronie dobre-suplementy.com.pl. Wszystkie wprowadzane nowe suplementy diety do oferty sklepu są weryfikowane pod kontem czystości i efektywności użytych składników i ich dawek. Jednym z takich producentów jest polska firma z Poznania ForMeds. Na stronie znajdziesz od dawna oczekiwane suplementy dla kobiet w ciąży i mam karmiących.

 

Źródła:

1. Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Diatczyk J., Wojtyła A., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, Med Og Nauk Zdr. 2012; 18(1): 65-69
2. Gawecki J. red., Witaminy, Wydawnictwo AR w Poznaniu, 2002
3. Gawecki J., Hryniewiecki L. red., Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, PWN, 2008
4. Światkowska D., Poradnik żywienia kobiet w ciąży, Instytut Matki i Dziecka, 2013
5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciąże, ciężarnych i karmiących, Ginekol Pol. 5/2014, 85, 395-399
6. Jarosz M., Normy żywienia dla populacji Polski 2017, Instytut Żywności i Żywienia
8. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6685760
9. Morga J., Ekspert: Ponad 90 proc. Polaków ma niedobory witaminy D, Nauka w Polsce, 2014
10. Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Diatczyk J., Wojtyła A., Dieta ciężarnej a ryzyko wad wrodzonych dziecka, Med Og Nauk Zdr. 2011, 17(4), 218-223
11. Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Diatczyk J., Wojtyła A., Kwas foliowy – skutki niedoboru i zasadność suplementacji, Med Og Nauk Zdr. 2012, 18(1), 65-69
12. Makowska-Donajska M., Hirnle L., Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, tom 2, nr 4, 166-172
13. Seremak-Mrozikiewicz A., Barlik M., Drews K., Programowanie wewnątrzmaciczne jako przyczyna chorób przewlekłych wieku dor¬osłego, Ginekol Pol. 2014; 85: 43-48
14. Wendołowicz A., Stefanska E., Ostrowska L., Żywienie kobiet w okresie ciąży, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2014; 20(3): 341-345
18. Wawrzyniak A., Hamułka J., Gorzel K., Ocena spożycia witamin i składników mineralnych z suplementami diety wśród kobiet karmiących, Roczn. PZH 2009, 60, nr 4, 353-356
19. Suplementacja folianów w okresie przedkoncepcyjnym, w ciąży i połogu. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017tom 2, nr 5, strony 210–214.

 

 

Ciąża
Tagi:                                    

Dodaj komentarz